MCFR.KZ Госзакупки

Мемлекеттік сатып алудағы камералдық бақылау

  • 9 ноября 2018
  • 205
Эксперт электронной системы «ACTUALIS» по ГЗ, автор журнала «Государственный заказ. Вопросы и ответы», юрист, ВКО

Камералдық бақылау мемлекеттік сатып алуды өткізу кезіндегі бұзушылықтарды болдырмайды .

Біздің еліміздің экономикалық жүйесі даму үстінде және жыл сайын нығайып келеді. 
Бұндай дамудың негізгі бағыттарының бірі, мемлекеттік органдар, мемлекеттiк мекемелер, сондай-ақ мемлекеттiк кәсiпорындар, дауыс беретін акцияларының (жарғылық капиталға қатысу үлестерінің) елу және одан да көп пайызы мемлекетке тиесiлi заңды тұлғалар және олармен үлестес заңды тұлғалар тапсырыс берушілер, ал заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер орындаушылар ретінде әрекет ететін бәсекелестік сатып алу (мемлекеттік сатып алу) болып табылады.  

Өкінішке орай, қазіргі кезде мемлекеттік сатып алуға қатысу әзірге «кедергілерден өтуге» ұқсайды, өнім берушілер мәреге жететіндеріне сенімді емес, өйткені конкурстық комиссия іс жүзінде кез келген негіздер бойынша конкурстық өтінімді қабылдамауы мүмкін. Өз кезегінде ұйымдастырушылар да конкурс жариялай отырып, қатысушылардың адал және кәсіпқой болып шығатынына сенім артпайды.

Бастапқыда мемлекеттік сатып алу жүйесінің өзі өнім берушілер өздерінің жұмыстарға не көрсетілетін қызметтерге деген жылдық қажеттіліктерін ашық көрсете алатын, ал адал әлеуетті өнім берушілер әділ бәсекелестік қағидаттарына негізделген еліміздің кез келген өңіріндегі, кез-келген сатып алуға қатысуға мүмкіндік алатын еркін, жариялы сатып алу-сату нысаны ретінде ойластырылған болатын.

Мемлекеттік сатып алудағы бұзушылықтар

Іс жүзінде, өнім берушілердің барлығы адал бола бермейтініне және тапсырыс берушілердің олармен «күрес» жүргізуіне, яғни өздерінің уақыты мен, ақшаларын жоғалтуларына, кейде тіпті уақыттың өтіп кетуі себепті сатып алудан бас тартуларына тура келетініне көзіміз жетті. Екінші жағынан, көптеген адал өнім берушілер сатып алуға қатыса алмайды, өйткені тапсырыс берушілер олардың өтінімдерін ойдан шығарылған негіздер бойынша қабылдамай тастайды.

Неліктен бұлай болады? Себептері көп. Біз олардың кейбіреулерін атап өтейік.

1. Қолданыстағы Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидалары және «Мемлекеттік сатып алу туралы» ҚР Заңы (бұдан әрі – Заң) тапсырыс берушілермен қатар өнім берушілер үшін-де конкурстық құжаттамаларды дайындау барысында туындайтын кейбір мәселелерге толық жауап бермейді. Осылайша, құқық қолдану тәжірибесі толығымен экономиканың түрлі салаларына, департаменттердің, кәсіпорындардың жекелеген топтарына, әкімшілік-аумақтық бірліктерге т. б. арналған. Басқаша айтқанда, барлық жерде мемлекеттік сатып алуды жүргізудің өзіндік дербес тәжірибесі орыналады.

ҚР нормативтік-құқықтық базасына кірмейтін кейбір ведомстволық құжаттардың белгілі бір талаптарықосымша қиындықтар туындатады, нәтижесінде іс жүзінде азаматтық және мемлекеттік сатып алу туралы заңнамалардың нормалары түзетіледі. Бұл қаржыландыру, бухгалтерлік есеп, кәсіпорындарды тікелей жоғарыдан басқару тәсілдеріне, сондай-ақ ресми порталда жұмыс істеуге т. б. қатысты.

2. Қазіргі уақытта, мемлекеттік сатып алу туралы заңнама әлеуетті өнім берушілердің сатып алуға қатысу кезінде қателесулеріне мүмкіндік бермейді.

Егер әлеуетті өнім беруші қазірдің өзінде баға ұсыныстарын сұрату тәсілімен сатып туралы өзінің өтінімін веб-порталда жариялаған болса, ол қорытындылар шығарылғаннан кейін одан заңды түрде бас тартуға құқылы емес, ал ұйымдастырушылардың бұндай өтінімдерді қабылдамауына ешқандай заңды негіз болмайды.

Осы уақытқа дейін, Заңға және Мемлекеттік сатып алуды жүзеге асыру қағидаларына ешқандай ресми түсіндірме жоқ. Мемлекеттік сатып алу туралы заңнаманы қолдану туралы ҚР Жоғарғы Сотының қолданыстағы Нормативтік қаулысы да көптеген сұрақтарға жауап бермейді, оның үстіне мемлекеттік сатып алу саласындағы заңнама өзгерістерге жиі ұшырайды.

Әрине, бұл проблемалар сатып алу үдерісін тоқтатпайды, бірақ сатып алуға қатысушылар қандай да бір шешімді қабылдай отырып, көбіне өздерін тәуекелге бел бууға мәжбүрлейді.

Заңнамадағы өзгерістер – кәсіби мемлекет құрудың кегізі

2015 жылғы 4 желтоқсанда мемлекет басшысы 2016 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енген «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңға қол қойды.

Заң мемлекет басшысының тапсырмаларына, сондай-ақ, өзге-де міндеттерді арасында мемлекеттік қызметшілерді тұрақты оқыту жүйесін заңнамалық бекіту, «әрбір азамат шенеуніктер мен кәсіпкерлер заңға бағынатын мінез-құлық үлгісін көрсеткен жағдайда, ол да солар сияқты заң аясында әрекет ету қажеттігін түсінетін» сенімді құқықтық орта қалыптастыру көзделген бес институционалдық реформаларды жүзеге асыру бойынша «100 нақты қадамдар» – Ұлт жоспарының аясында қабылданды.

Тұтастай алғанда 2015 жылдың соңына қарай заң 80 жаңа редакцияда қабылданып, жаңартылды және осы өзгерістердің басым үлесін сыбайлас жемқорлыққа қарсы, оның ішінде мемлекеттік сатып алу аясындағы іс-шаралар құрайды.

Өткен 2015 жылдың басты оқиғалары Қазақстан мемлекет тұрақтылығын сақтай отырып, жаңаруға, кәсіби мемлекет құруға бағыт алғанының куәсі болды.

Мемлекеттік сатып алу саласында жұмыс істей отырып, біз бұл мемлекеттік институттың қаншалықты маңызды міндеттерді шешетінін көреміз. Мемлекеттік қаражатты, ақылға қонымды жұмсаудан басқа, бұл сонымен қатар сатып алудағы салауатты бәсекелестікті құру яғни, сол арқылы тұтастай алғанда біздің бизнестің бәсекеге қабілеттілігін арттыру. Бұл сатып алуды электрондық алаңға көшіру арқылы сыбайлас жемқорлықпен күресу және өз өкілеттіктерін теріс пайдаланатын тұлғаларға қатысты жауапкершілікті қатаңдату. Ол мемлекеттік сатып алу саласындағы заңнаманы өзгерту және оны халықаралық нормалар мен қазіргі заманғы экономиканың талаптарына сәйкес келтіру үшін жасалып отыр.

Мемлекеттік сатып алудағы 2016 жылғы өзгерістер

2016 жылдың басында, мемлекеттік сатып алу саласында маңызды өзгерістер орын алды. Сонымен, шарттардың электрондық нысанынының енгізілуі ұйымдастырушылармен қатар өнім берушілерге-де әсерін тигізді: олар жеткізу шарттары мен техникалық ерекшеліктерді неғұрлым мұқият жасай және зерделей бастады, өйткені сатып алу жүргізілгеннен кейін шарт талаптарын өзгертуге еш мүмкіндік болмайды. Сатып алудың жылдық жоспарына айына бір реттен аспайтын өзгертулер енгізу, тапсырыс берушілерді жоспарлауды қатаң аяда жүргізуге мәжбүр етті.

Осы және басқа да өзгерістер сатып алуды ұйымдастырушылардың кәсіби-деңгейін және өнім берушілердің жауапкершілігін арттыруға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде, көбінесе қасақана емес, сатып алу нысанын білмегендіктен жасалатын сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарды азайтады. Нәтижесінде, ол бизнес тарапынан мемлекетке деген сенім-деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

Мемлекеттік сатып алудағы камералдық бақылау

Өзгерістердің арасында, біздің пікірімізше мемлекеттік сатып алу үдерісін жаңа сапалық деңгейге көтерген бір нәрсе бар. Ол мемлекеттік сатып алу саласындағы камералдық бақылау.

Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2015 жылғы 30 қарашадағы № 598 бұйрығымен Камералдық бақылау жүргізу қағидалары бекітілді. Бұл қағидалар ішкі мемлекеттік аудит жөніндегі уәкілетті органның камералдық бақылауды жүргізу тәртібін айқындайды.

Заңның 16-бабының нормаларында уәкілетті орган ҚР мемлекеттік сатып алу туралы заңнамасының сақталуын бақылауды, оның ішінде-камералдық бақылауды жүзеге асыратыны белгіленген.

Уәкілетті орган – бұл Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау комитеті (бұдан әрі – Комитет) және оның аумақтық бөлімшелері, бюджетті атқару жөніндегі уәкілетті орган деп қазынашылық органдары ұғынылады.

Камералдық бақылау дегеніміз не?

Ұғымға сәйкес, камералдық бақылау – ақпараттық жүйелер деректерін, сондай-ақ мемлекеттік аудит объектілерінің қызметі туралы басқа да мәліметтерді талдау және салыстырып тексеру негізінде мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау объектісіне бармай Комитет және оның аумақтық бөлімшелері жүзеге асыратын бақылаудың өзге нысаны.

Басқаша айтқанда, мемлекеттік сатып алу саласындағы камералдық бақылау – бұл мемлекеттік сатып алу субъектілерін мемлекеттік сатып алуды веб-портал арқылы жариялау және өткізу кезіндегі бұзушылықтарды анықтау нысанына тұрақты түрде қашықтықтан тексеру.

Камералдық бақылау едәуір күрделі ұйымдстыру жүйесін құрайды және мынадай элементтерден тұрады: а) бақылау субъектілері; б) бақылау объектілері; в) бақылау нысаны; г) бақылау мақсаттары; д) бақылауды жүзеге асыру әдістері.

  • Бақылау субъектілері – ҚР Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау комитеті және оның аумақтық құрылымдары.
  • Бақылау объектілері – тапсырыс берушілер, ұйымдастырушылар, бірыңғай ұйымдастырушылар.
  • Бақылау нысаны – мемлекеттік сатып алуды қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес жүзеге асыру.
  • Бақылау мақсаттары – бұзушулықтардың алдын алу және болдырмау.
  • Бақылау әдістері – мемлекеттік сатып алудың ағымдағы ахуалын http://www.goszakup.gov.kz/ веб-порталы арқылы онлайн режимде тексеру.

Камералдық бақылаудың басты мақсаты бұзушулықтардың дер кезінде алдын алу және болдырмау. Бұл ретте тексеру жүргізу кезінде уәкілетті орган бұзушылыққа жол берген тұлғаны жазалауды өз алдына мақсат етіп қоймайды, өйткені камералдық бақылаудың маңызды бөлігі тексеру объектісіне камералдық бақылау нәтижесі бойынша анықталған бұзушылықтарды өз бетінше жою құқығын беру болып табылады.

Сондай-ақ бұл үдерістің маңызды бөлігіне, камералдық бақылаудың тек жоюға болатын бұзушылықтарға ғана қолданылу жағдайы жатады. Яғни, егер камералдық бақылау нәтижесі бойынша анықталған бұзушылықтардың жойылған туралы хабарлама алынған жағдайда, яғни бұл бұзушылық жойылуға жатса және ол уақытында жойылса, жазалау орын алмайды.

Заң бұзушылықтарды анықтаудың қисынды қарапайым және адал жүйесі осындай.

Әлбетте, бұл жағдай мемлекеттік сатып алу саласындағы камералдық бақылау үдерісінде бақылау субъектіс/объектісі мен әлеуетті өнім берушілер арасында сенімділік ахуалын құратыны сөзсіз. Бұндай сенім сатып алуды өткізу рәсімдері туралы сенімді және толық ақпаратқа негізделеді сол арқылы Заңның 4-бабында көзделген бірнеше қағидаттар, атап айтқанда:

1) әлеуетті өнім берушілерге мемлекеттік сатып алуды өткізу рәсіміне қатысу үшін тең мүмкіндіктер беру;

2) әлеуетті өнім берушілер арасындағы адал бәсекелестік;

3) мемлекеттік сатып алу процесінің ашықтығы мен айқындығы;

4) сыбайлас жемқорлық көріністеріне жол бермеу қағидаттары бірден іске асырылады.

Бұзушылықтарды жою туралы хабарлама

Камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама, Камералдық бақылау қағидаларына 1-қосымшаға сәйкесжасалады және келесі мәліметтерді қамтиды:

★ Бұзушылықтарды жою туралы хабарлама алған кездегі әрекеттер ★

Мемлекеттік сатып алудағы камералдық бақылау

Екатерина Клопова

юрист, автор журнала «Государственный заказ. Вопросы и ответы», эксперт электронной системы «ACTUALIS» по ГЗ
Камералдық бақылау нәтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы хабарлама алған кезде әрі қарай қалай әрекет ету керек?

1) камералдық бақылау жөніндегі уәкілетті органның атауы;

2) бақылау объектісінің атауы, БСН, орналасқан орны;

3) бұзушылық анықталған күн;

4) хабарламаны ол ұсынылған (алғаннан) күннен кейінгі күннен бастап он жұмыс күні ішінде орындау туралы нұсқаулық;

5) анықталған бұзушылықтармен келіскен жағдайда, хабарламаны орындау тәртібі туралы түсіндіру, сондай-ақ – келіспеген жағдайда;

6) хабарламаны белгінеген мерзімде орындамаудың салдары, оның ішінде әкімшілік жауапкершілік туралы түсіндіру;

7) хабарламаға шағымдану тәртібі;

8) анықталған бұзушылықтар сипатталған қосымша.

★ Мемлекеттік аудит объектілерінің кодтары мен шоттары бойынша шығыс операцияларын тоқтату ★

Камеральный контроль госзакупок в РК

Андрей Романов

автор журнала «Государственный заказ. Вопросы и ответы», эксперт электронной системы «ACTUALIS» по ГЗ

Бұзушылықтарды жою туралы  хабарламаны белгіленген мерзімде орындамау неге әкеп соғады? Қарсылықты қайда және қалай жазу керек?

Бұзушылықтарды жою туралы хабарлама міндетті түрде орындалуға жатады. Кінәлі тұлға орындамағаны немесе тиiсiнше ғаны үшін ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің (ҚР ӘҚБтК) 462-бабының 3 және 4-тармақтарының тәртібімен әкімшілік жауапкершілікке тартылады.

3. Мемлекеттiк бақылау және қадағалау органдары (лауазымды адамдар), мемлекеттік органдардың лауазымды адамдары өздерінің құзыретi шегiнде берген заңды талаптарды немесе нұсқамаларды, ұсынуларды, қаулыларды орындамау немесе тиiсiнше орындамау лауазымды адамдарға – он бес айлық есептiк көрсеткiш мөлшерiнде айыппұл салуға әкеп соғады.

4. Тексерілетін субъектілердің бақылау және қадағалау органдары анықтаған бұзушылықтарды жою бойынша қолданылатын шаралар туралы, ақпаратты бермеуі не уақтылы бермеуі – жиырма айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппұл салуға әкеп соғады.

Дереккөз: Мемлекеттік сатып алу бойынша «Actualis» электрондық жүйесі

Подписка на статьи

Чтобы не пропустить ни одной важной или интересной статьи, подпишитесь на рассылку. Это бесплатно.

Участвуй в наших семинарах

Школа

Проверь свои знания и приобрети новые

Записаться

Самое выгодное предложение

Самое выгодное предложение

Воспользуйтесь самым выгодным предложением на подписку и станьте читателем уже сейчас

Мы в соцсетях
Мы еще не знакомы?

Давайте познакомимся!
Пользователи, которые зарегистрированы на сайте, имеют ряд преимуществ:

  • Читают закрытые материалы
  • Первыми узнают последние новости
  • Пользуются всеми возможностями сервисов  

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
1 минута, и вы продолжите чтение
Зарегистрироваться
Внимание!

Для скачивания файла необходима регистрация или авторизация

У меня есть пароль
напомнить
Пароль отправлен на почту
Ввести
Введите эл. почту или логин
Неверный логин или пароль
Неверный пароль
Введите пароль
Я тут впервые
Это займет не больше 1 минуты
Зарегистрироваться